Co warto wiedzieć o tym badaniu?
Niskodawkowa tomografia komputerowa płuc (NDTK) to badanie wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie w znacznie niższej dawce niż klasyczna tomografia komputerowa. Pozwala uzyskać bardzo dokładne obrazy płuc i wykryć niewielkie zmiany, które nie są widoczne na zdjęciu RTG klatki piersiowej.
Badanie jest rekomendowane przede wszystkim osobom z grup wysokiego ryzyka raka płuca, zwłaszcza wieloletnim palaczom tytoniu.
Jak przygotować się do badania?
- Badanie nie wymaga pozostawania na czczo.
- Można przyjmować dotychczasowe leki.
- Warto założyć wygodne ubranie bez metalowych elementów.
- Przed badaniem należy zdjąć biżuterię z okolicy klatki piersiowej.
- Podczas badania należy stosować się do poleceń technika dotyczących wstrzymania oddechu.
Dlaczego wykonujemy to badanie?
NDTK umożliwia wykrycie raka płuca na bardzo wczesnym etapie, kiedy leczenie jest najbardziej skuteczne. Badanie pozwala również ocenić inne zmiany w płucach, takie jak rozedma, włóknienie czy guzki wymagające dalszej obserwacji.
Bezpłatne badanie NDTK w programie profilaktyki raka płuca
Nowy program profilaktyczny Ministerstwa Zdrowia precyzyjnie określa warunki, jakie trzeba spełnić, aby bezpłatnie skorzystać z niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) płuc od 1 października 2026 roku.
Rak płuca to najbardziej śmiertelny nowotwór w Polsce, powodujący ponad jedną piątą wszystkich zgonów onkologicznych (ok. 26 tys. zgonów i niemal 21 tys. zachorowań rocznie). Szacunki NFZ przewidują, że do 2029 roku liczba chorych znacząco wzrośnie. Ponieważ nowotwór ten długo rozwija się bezobjawowo, szansą na skuteczne leczenie jest profilaktyka u osób pozornie zdrowych.
Za 85–90% zachorowań odpowiada dym tytoniowy, który jest pełen substancji rakotwórczych i zabija globalnie 8 milionów ludzi (w tym wielu biernych palaczy). Uzależnienie od nikotyny to choroba przewlekła wywołująca również choroby układu sercowo-naczyniowego czy POChP (przewlekłą obturacyjną chorobę płuc). Stanowi ono główną przyczynę przedwczesnej śmierci, którą można całkowicie wyeliminować.
Niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK) to bezbolesne badanie obrazowe wykonywane przy dawce promieniowania istotnie niższej niż w standardowej tomografii, przy zachowanej jakości obrazu. Nie wymaga bycia na czczo ani wcześniejszych badań krwi.
Program profilaktyki raka płuca jest bezpłatny, nielimitowany i nie wymaga skierowania.
Ścieżka pacjenta obejmuje następujące etapy: wizyta kwalifikująca, badanie NDTK, omówienie wyniku i dalsze zalecenia.
Program profilaktyczny kierowany jest do:
| Grupa | Wiek | Historia palenia* | Abstynencja | Warunek dodatkowy |
|---|---|---|---|---|
| Podstawowa | 55–74 lata | ≥ 20 paczkolat | nadal pali lub rzuciła nie dawniej niż 15 lat temu | — |
| Rozszerzona | 50–54 lata | ≥ 20 paczkolat | nadal pali lub rzuciła nie dawniej niż 15 lat temu | obecne dodatkowe czynniki ryzyka |
* jedna paczka dziennie przez 20 lat = 20 paczkolat
Dodatkowe czynniki ryzyka:
- z uwagi na wykonywany zawód byłeś narażony na działanie krzemionki, berylu, niklu, chromu, kadmu, azbestu, związków arsenu, spalin silników diesla, dymu ze spalania węgla kamiennego, sadzy
- byłeś narażony na radon
- chorowałeś na raka płuca, chłoniaka, raka głowy i szyi lub raki zależne od palenia tytoniu, np. raka pęcherza moczowego
- ktoś z Twojej bezpośredniej rodziny (pierwszego stopnia) miał raka płuca
- chorujesz na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) lub włóknienie płuc (IPF)
NDTK nie zastępuje rzucenia palenia – wykrywa zmiany, nie usuwa przyczyny.
Piśmiennictwo
- Onkologia kliniczna, t. 1 i 2 red. M. Krzakowski i wsp., Gdańsk, Via Medica, 2023.
- Chirurgia Onkologiczna, Wydanie drugie, PZWL 2026, Tom 1-3.
- Screening for lung cancer: 2023 guideline update from the American Cancer Society.
- The Global Health Observatory 2020, World Health Organization.
- NCCN Clinical Practice Guidelines – Lung Cancer Screening.