Co warto wiedzieć o tym badaniu?
PSA (ang. Prostate-Specific Antigen) to białko produkowane przez komórki gruczołu krokowego (prostaty). Niewielkie ilości PSA naturalnie przedostają się do krwi, dlatego jego stężenie można oznaczyć w badaniu laboratoryjnym. Jest szczególnie zalecane u mężczyzn po 50. roku życia lub po 40. r.ż. przy dodatnim wywiadzie rodzinnym.
Podwyższony poziom PSA nie oznacza automatycznie raka prostaty. Może być związany również z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego, stanem zapalnym prostaty, zakażeniem układu moczowego, a nawet niedawnym badaniem urologicznym czy intensywną jazdą na rowerze. Dlatego wynik PSA zawsze powinien być interpretowany przez lekarza z uwzględnieniem wieku pacjenta, objawów oraz wyników innych badań.
Jak przygotować się do badania?
- Badanie najlepiej wykonać rano, choć pora dnia nie ma istotnego wpływu na wynik.
- Przez 24–48 godzin przed badaniem należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego, szczególnie jazdy na rowerze lub motocyklu.
- Zaleca się powstrzymanie od współżycia i ejakulacji przez około 48 godzin przed badaniem.
- Badanie krwi najlepiej wykonać przed badaniem prostaty per rectum, cystoskopią lub innymi zabiegami urologicznymi. Jeśli były wykonywane wcześniej, należy odczekać czas zalecany przez lekarza.
- W przypadku infekcji dróg moczowych lub ostrego zapalenia prostaty badanie może zostać odroczone.
- Należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, zwłaszcza stosowanych w leczeniu łagodnego rozrostu prostaty.
Dlaczego wykonujemy to badanie?
PSA służy do oceny stanu zdrowia gruczołu krokowego. Jest wykorzystywane w diagnostyce i monitorowaniu raka prostaty, łagodnego rozrostu prostaty oraz stanów zapalnych. Badanie pomaga również ocenić skuteczność leczenia oraz wykrywać ewentualny nawrót choroby po zakończeniu terapii. Decyzję o wykonaniu oznaczenia PSA należy podejmować wspólnie z lekarzem, po omówieniu potencjalnych korzyści i ograniczeń badania.
Piśmiennictwo
- Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, red. nauk. Solnica B., Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., wyd. 5, Wrocław, Edra Urban & Partner, 2022.
- Interna Szczeklika 2026, red. P. Gajewski, Kraków, Medycyna Praktyczna, 2026.
- Onkologia kliniczna, t. 1 i 2 red. M. Krzakowski i wsp., Gdańsk, Via Medica, 2023.
- Polskie i Europejskie Towarzystwo Urologiczne. Rekomendacje dotyczące diagnostyki raka prostaty.